woensdag 19 oktober 2011

De geliefde en het doden van de medemens 2

Dit is een antwoord op de reacties van Anol Berg die hij plaatste onder het vorige artikel over dit onderwerp.

Beste Nol,

ik ga proberen uit jouw laatste twee reacties (van 4 September, onder mijn vorige posting) datgene samen te vatten waar ik op wil reageren.

Je groet met: “de vrede van God die alle gedachten te boven gaat”. En je hoopt dat we het daar een keer over kunnen hebben. Mijn eerste reactie is dan al meteen: Hoe kunnen we dat doen? Het hebben over iets wat alle gedachten te boven gaat. Mijn denken is sterk door taal gebonden, misschien zelfs wel volledig. En mocht ik dan met mijn bewustzijn boven het taal - denken uitstijgen, dan nog; wat zeg ik dan, wat kan ik dan nog zeggen. Of moet ik zeggen; hoe communiceer ik dan?

Met andere woorden, hier ligt het probleem van het verbinden van twee werelden. Het transcendente ‘dat alle gedachten te boven gaat’ met het gewone denken en doen dat we allemaal kennen. Moeilijk moeilijk maar voor minder doen we het kennelijk niet, gezien onze onderwerpen en onze insteek.

Op de gedachte van: “Stel dat mijn vrouw of kind gedood zouden worden, zal de praktijk moeten uitwijzen of ik zal doden of niet”, reageerde jij met: Niet slechts dan - in dat geval maar ook nu, hoe sta ik hier nu in. Sta ik in kracht of in zwakte? Ik zal in kracht en in waarheid moeten staan, niet alleen dan wanneer ‘de nood aan de man komt’! Nu kiezen voor het niet doden. Laat het er niet op aankomen, dan ben je te laat. Het gaat immers altijd om het hier en nu.

Dan over onbaatzuchtig handelen.
Samengevat vraag je je retorisch af: Is er een meer universeel standpunt dan:

1) de ander de wang toekeren,
2) je vijand lief hebben,
3) Kiezen voor God, zelfs boven je eigen gezin en familie.

Je schrijft daarover ook: “Een denken, niet van deze wereld, zoals de woordvoerder van deze gedachten het zou formuleren”.

Hier krijgen we dus die andere wereld, die alle gedachten te boven gaat, weer in het vizier. Hiertegenover staat de wereld van de aardse praktijk. De aardse werkelijkheid die nooit zonder oorlog is.

Je geeft het voorbeeld van de Japanner en de Amerikaan, de Nederlander en de Duitser. Ieder zijn eigen (beperkte) waarheid, hoe relatief allemaal. En het gevolg is doden. Niemand is onpartijdig, objectief en universeel want niemand kiest voor God. Althans daar kom ik toe als ik jouw gedachtegang probeer te volgen. Ik denk dat jouw oplossing ligt in ‘het koninkrijk des hemels’. Daar wil je in kracht en waarheid voor staan. En jou kennende, doe je dat ook.

Zo vat ik het samen. Waar en in hoeverre ik het mis heb hoop ik van je te horen.



Mijn gedachten hierover.

Dit is een elitair standpunt. In de zin dat het een standpunt is (was) van een priesterkaste. Van monniken ordes, van godzoekers, heiligen en mystici. Van celibatairen zonder gezinsbanden en kinderen. (Ja, dan gaat het al wat makkelijker maar zo hou je geen volk, land of cultuur in stand.) Het is het standpunt van pacifisten, van martelaren.

Wat dit laatste betreft, ik maak onderscheid tussen passief martelaarschap en actief martelaarschap. In het eerste geval, sta je voor je waarheid. Je doodt niet maar je gebruikt ook geen geweld als de consequentie is dat je gedood wordt. Bijvoorbeeld de Kataren, Jezus of Gandhi. Actief martelaarschap is dat je vecht voor je doel ook al kost het je je leven. Voorbeelden; kamikaze piloten en zelfmoord jihadisten.

Christendom, bepaalde Hindoeïstische, Boeddhistische stromingen en soms ook humanisten kennen pacifisme in de zin van passief martelaarschap. Andere culturen (ook westerse) kennen actief martelaarschap. Actief of passief martelaarschap, beiden worden gezien als heldhaftig. En religieus c.q. godsdienstig gesproken als ‘opoffering’, en als afzien van het ego en het wereldse.

In vorige opstellen heb ik betoogd dat deze ‘kasten’ tegenwoordig gewone burgers zijn. Deze hoge idealen zijn althans in het westen, gewone burgeridealen geworden. Met alle gevaren voor de westerse cultuur van dien. Want zoals ik zojuist al opmerkte; zo hou je geen volk, land of cultuur in stand. In Kunduz probeert (het westen/Nederland/Groen-links) dit in een niet westerse cultuur te praktiseren, zelfs te implementeren. Dapper!

Het lijkt er dus op dat tegenwoordig door velen geprobeerd wordt dat universele ideaal van het ‘hemelse koninkrijk’ hier op aarde te verwerkelijken. Dit is moeilijk. Het schiet niet erg op. Misschien hebben we eeuwen en eeuwen nodig. Het lijkt nu te gaan zoals met een ketting die nooit sterker is dan de zwakste schakel. Zo gaat dat hier in het aardse koninkrijk. Met de ontwikkeling van een aards (universeel) koninkrijk lijkt de vooruitgang niet sneller te gaan dan die van de langzaamste en meest primitieve, minst humane volkeren en culturen der mensheid.

Een andere gedachte kwam ook nog even bij me langs. Het lijkt een luxe te zijn als een bepaalde cultuur het zich kan permitteren pacifisten in haar midden te hebben. Wordt het aandeel pacifisme te groot dan wordt het voortbestaan van die cultuur een hachelijke zaak als er meer totalitaire, intolerante en machtsbeluste culturen tegenover staan. Die zal dan de overhand krijgen. Voorbeeld; de cultuur in Andalusië waar Joden en Christenen tweederangs burgers waren onder de Mohammedanen, om over vrijdenkers en atheïsten nog maar niet te spreken.

Een cultuur die veel pacifisme, universalisme, vrede en liefde een langere tijd binnen haar grenzen wil laten bestaan zal tegelijkertijd veel kracht en macht moeten hebben, én bereid zijn het uit te oefenen om die vredelingen, humanen, pacifisten en liefdevollen hun (wijze van) bestaan te verzekeren.

Nog een gedachte.

Het dilemma is altijd, waar is de grens van je tolerantie als je tegenover een intolerante tegencultuur komt te staan. Een staat zal toch een grens moeten trekken en de vrijheid moeten verdedigen en indien nodig bevechten. Dan is heldhaftigheid in de vorm van actief martelaarschap geboden. Met passief martelaarschap zal je cultuur van de aardbodem verdwijnen. Zie het voorbeeld van J.v. Nazareth. Daarna zijn dus die anderen de baas en zetten hun cultuur voort. Door toeval en geluk weten we iets van de Katharen en van Jezus en hun ‘niet van deze wereld denken’ zoals jij het noemt. Van (waarschijnlijk) vele anderen weten we niets. Geen wonder, die verdwenen in de vergetelheid. Maar voor Jezus, voor de Katharen en voor vele anderen die in de vergetelheid verdwenen maakt dat niet zo veel uit. Voor hen is er het ‘Koninkrijk der Hemelen’. Voor de actieve martelaren van de intolerante culturen is er ook het Koninrijk der hemelen, dan wel 'het Paradijs'. Zij zijn gestorven voor het op aarde vestigen van het Koninkrijk Gods waardoor de mensheid dan alhier “God kan dienen om daardoor in de hemel te komen”, zoals ik dat in de eerste klas van de lagere school op de catechismusles nog leerde.

Ik voel me tegenwoordig meer betrokken bij het aardse leven. Ik geloof dat er strijd, en evt. doden van anderen nodig is/kan zijn om, in jouw woorden ‘De Geliefde', in het aardse leven van mensen een plaats en een kans te geven. Dat betekent kiezen voor de aardse eindigheid, dood, dualiteit van haat en liefde, pijn en genot en (tegenwoordig nog steeds) oorlog. Actief martelaarschap zie ik dus in principe als evenwaardig aan passief martelaarschap.

De Katharen.

Neem bijvoorbeeld die kwestie van de katharen en de kruisvaarders. Vroeger was ik een bewonderaar van de Katharen en hun visie. Ik veroordeelde sterk het genocidale gedrag van de kruisvaarders jegens hen. Nu nog, althans dat is mijn eerste reactie. In feite sta ik er heel ambivalent tegenover. Ik denk soms dat het niet zo had hoeven te gaan. Was de westerse, christelijke cultuur van toen echt niet sterk genoeg om een tamelijk grote minderheid in haar midden te tolereren die een ander christendom voorstond? Men dacht toen van niet. Elimineren was de keuze die gemaakt werd. Toch ben ik blij dat het Christendom van toen zich niet naar de Kathaarse variant ontwikkelde. Dat zou mijns inziens een Christendom geworden zijn van nog meer dualiteit, van verschil en tegenstelling tussen hemel en aarde. Van: “mijn Koninkrijk is niet van deze aarde”, van 'andere wang', 'vijand lief', en 'God boven vrouw en kind'. Het zou een christendom zijn, ongeveer net zo dualistisch als het Mohammedanisme. Alleen kende dat nou juist een actief martelaarschap, daarom horen we niks meer van de katharen en wel van de mohammedanen denk ik.

De kruisvaarders waren on-Christelijk. De Mohammedanen waren niet on-Mohammedaans. Zij waren Mohammedaans in het veroveren en onderdrukken van joodse en Christelijke cultuur in 'het heilige land'.

Zou het Europese Christendom afhankelijk geweest zijn van de Kathaarse variant dan zou west europa volledig Mohammedaans geworden zijn. Het was het Christendom dat zich daarna ontwikkelde dat geboorte kon geven aan humanisme, vrijdenkerij, verlichting, aan open en vrij denken, innovatief denken en modernisme. Een pacifistisch en Kathaars Christendom zou dat niet gekund hebben net zo min als de Islamitische culturen. Die zouden het theoretisch gesproken gekund hebben maar in de praktijk konden ze het niet verwezenlijken. Waarom niet? Omdat door beiden het Koninkrijk der Hemelen belangrijker werd (en nog steeds wordt) geacht dan het aardse koninkrijk. Europa zou Mohammedaans zijn want actief martelaarschap wint het (op aarde) van passief martelaarschap.

Bezien vanuit het perspectief van het Koninkrijk der Hemelen, heeft dit aardse niet zo veel belang. Het gaat dan om Gods belang. Dat lijkt voor de passieve zowel als voor de actieve martelaren hetzelfde. Het hiernumaals is er voor het hiernamaals. Alsof het hen allemaal niets uit maakt.

Mij wel.

Een mix van beide, van pacifisme beschermd door agressie lijkt mij voorlopig nog het beste. Dat je dan hypocriet genoemd wordt, dat je dan inconsquent genoemd wordt hoort bij het aanvaarden van het aardse bestaan. Dan slijt je je ego maar af met de pijn van miskenning en onbegrip. Toch nog een klein beetje een martelaar.........