zondag 14 mei 2017

Caritas en de goedzakkendruk

Een zekere Dr. Wim Klever zei:

“Caritas aan niet-naasten is bedenkelijk. Zij zijn waardeloos (voor ons). Met hulp vermeerderen we onze vijanden en benadelen we onszelf.”

Daar valt wel het een en ander tegenin te brengen, bijvoorbeeld vinden velen dat er geen niet-naasten zijn omdat we allemaal mensen zijn en allemaal in hetzelfde schuitje (de hele aarde) zitten. Zo verdeel je de mensheid in wij en zij, dat is uitsluiting enz. enz.

‘Iedereen is van de wereld en de wereld is van iedereen’, is de titel van een soort van nieuw volkslied voor degenen die zich wereldburgers voelen en zichzelf tot wereldburgers verklaard hebben. Ondertussen tellen we op dit schuitje (de aarde) ongeveer zeven miljard naasten. Als je dat te veel vindt dan ben je een egoïst op z’n minst en moet je aan je invoelingsvermogen werken of misschien kom je er vanaf met het predicaat; xenofoob. Dat invoelingsvermogen laten groeien gaat vaak van start na de opmerking: ‘wat als jij in die positie verkeerde’? Of; ‘en als jij daar nou een geboren was’? Als je reageert met de opmerking; ‘als mijn tante ballen had was ‘t mijn oom’, dan ben je zwaar de pisang en dat voel je dan misschien weer wel aan. Daarom zeg je dat niet en verdraag je de druk van de goedzakkenfilosofie.

Op mijn Franse les van deze week vertaalden we een lied; ‘Les restos du coeur’, de restaurants van het hart. Dit lied heet al jaren (l’Hymne des enfoirés) het volkslied van de behoeftige arme drommels te zijn. Het wordt gezongen aan het begin en einde van liefdadigheidsconcerten om geld op te halen voor voedselbanken. In dat lied komt deze zin voor: “Als wij aan jullie denken is dat eigenlijk egoïsme, morgen maken onze namen die lijst misschien nog groter”. (Si nous pensons á vous c’est en fait égoïste, demain nos noms peut-être grossiront la liste.) Deze gedachtegang kennen we wel, het is het zogenoemde ‘welbegrepen eigenbelang’ om andere mensen te helpen. Help de ander want je kan ook in die positie komen. Of, erken je kwetsbare positie ook al heb je op dit moment geluk, wees solidair. De stelling van Dr. Wim Klever lijkt diametraal tegenover de idealen van dit Franse lied en de goede bedoelingen van de meerderheid van ons te staan. Het lijkt egoïsme tegenover altruïsme, liefdadigheid, solidariteit en eenheidsdenken.

Maar is dat wel zo. Naar mijn mening zijn het twee kanten van eenzelfde soort van denken waarin inderdaad wel twee tegengestelde praktische posities ingenomen worden. Maar in beide gevallen is er ego en eigenbelang in het spel, bij de een open en bloot naar buiten gebracht en bij de ander verborgen in een samenwerken tegen ongeluk en armoede. Net zoals we dat kennen van gastvrijheid met de onuitgesproken afspraak dat de gastheer bij jou op dezelfde manier gast zal kunnen zijn. Kan dat niet dan zal je dat merken, dan krijg je een veroordeling of ‘je hoort er niet (meer) bij’. Eigenlijk is het ruilhandel. Op zich allemaal heel menselijk. We moeten ons niet verbeelden dat het meer is dan ego en sociaal overlevingsinstinct, dat het liefde zou zijn, liefde dat boven dat alles zou uitstijgen. Liefde is geven om te geven. Niet omdat het moet, niet omdat er (bewust of onbewust) een ideaal of principe of gebod een rol speelt. Op die manier wordt er maar weinig gegeven denk ik. Maar aan de andere kant, of het nou uit zuivere of uit onzuivere motieven is, in de praktijk helpt iedere hulp. Dus waarom dit gefilosofeer zou u tegen mij kunnen zeggen maar doet u dat een andere keer.

Als het om de praktische uitwerking gaat, om het concrete effect van de hulp dan zou die gedachte van Wim Klever niet van de hand gewezen moeten worden als egoïstisch. Er zit heel veel waars in die stelling. Daarop doordenkend; hoeveel arme en ellendige levens zijn er in bijv. Afrika in gang gezet door levensreddende hulpprogramma’s voor baby’s. Hoeveel doden zijn er gevallen in de middellandse zee door de lokkende hulpprogramma’s van Europa. Dus wanneer het om het praktische reddende effect gaat wees dan ook praktisch en laat je niet leiden door emoties die je aan jezelf en anderen als liefde verkoopt. Werkelijke liefde zou een overlap met wijsheid hebben vermoed ik. Maar ook al bezit een mens liefde mét wijsheid toch zal ook die voor de situatie kunnen komen te staan om uit twee slechten de minst slechte te kiezen. Met alleen maar levensreddende emoties zal dat niet lukken lijkt me want dan willen we emotioneel en blind alles en iedereen redden waardoor tenslotte de reddingsboot zal zinken. De in de steek gelaten landen en culturen blijven dan ook qua bevolking berooid achter en de hele wereld is dan de derde wereld of erger.

Groot respect voor Paul collier, een man die durft te denken en niet in emoties blijft hangen. Lees alhier.

Geen opmerkingen: