dinsdag 15 oktober 2013

Zwarte piet (3)

Niet alleen voor zwarte piet maar voor de hele traditie van het ‘sinterklaas en zwarte piet spelen’ geldt dat het een symbolisch, gevoelsmatig en niet-rationeel gebeuren is. Misschien te vergelijken met carnaval, hoewel dat nooit in heel Nederland is doorgedrongen. Met carnaval wordt de sleutel van de stad door de burgemeester aan prins carnaval overgedragen die nu voor 3 dagen er voor mag zorgen dat het leven niet zo gecontroleerd rigide, zo zakelijk en rationeel hoeft te zijn. Zo ver heeft het sinterklaasfeest het nooit gebracht. Misschien is sinterklaas van een hogere orde en heeft hij geen sleutel van de burgemeester nodig?

Het sinterklaasfeest is van deze twee het feest dat misschien het meeste ‘het in beelden schouwende denken’ aanspreekt. Waarschijnlijk is het mede daarom een kinderfeest. Volwassenen kunnen daarbij dan, min of meer stiekem emotioneel en kinderlijk meegenieten. Het appelleert aan een geest die voeling heeft met zinnebeelden die vaak teruggaan op oude mythen, symbolen en archetypen.

Twee denkwijzen

We kunnen twee soorten van denken onderscheiden. Een, het logische-rationele denken met zijn abstracte begrippen, logica, formules, wetmatigheden, kort gezegd het moderne wetenschappelijk georiënteerde denken. Twee, het mythologische aanschouwelijke denken, de oerbeelden, archetypen, die worden niet door de individuen bedacht maar komen voort uit het oeroude bezit van een volk, een volksgroep of van de hele mensheid. Het sinterklaasfeest schaar ik onder deze laatste manier van denken.

In het proces van confrontatie en integratie van verschillende culturen in Nederland vind ik het opmerkelijk dat nieuwe- en oud Nederlandse racisme roepers zich beroepen op het moderne logisch-rationele denken, terwijl in deze humanistisch progressieve kringen altijd beweert wordt dat we van die nieuwe culturen zo veel kunnen leren. Als je dan vraagt, ‘wat dan bijvoorbeeld?‘ is het antwoord bijna altijd dat zij ons helpen bij het leren los komen van ons rationele, verstandelijke en wetenschappelijk bewijsvoerende westerse denken. Daarin zijn wij blanke Nederlanders doorgeschoten en van hen kunnen wij leren datgene weer terug te vinden wat we kwijt zijn geraakt in onze eenzijdige geestelijke denkontwikkeling. Namelijk het gevoel, het niet-rationele, het symbolische beelddenken, intuïtie, het hart enz.

Wat we nu zien is dat deze racisme roepers zich daar zelf helemaal niet aan houden. Ze doen precies het tegenovergestelde. In dienst van reactieve emoties en onverwerkt verleden worden rationele en historische redenen gebruikt om een van de laatste stukjes niet-rationaliteit uit de Nederlandse cultuur af te schaffen. Die intentie voel ik tenminste aan in een uiting van activist Gario:

“Mensen die pertinent weigeren dat op te brengen horen daarvoor gestraft te worden”.
Hier wordt een maatschappelijke discussie in de sfeer van weigeren en straffen geplaatst. Of zijn we hier getuige van een ongewilde, naïeve en onbedoelde leergang over; hoe schep je wit racisme?

Waarom geen regenboog pieten

Je zou sinterklaas als het witte licht kunnen zien dat in een spectrum van zeven kleuren uiteenvalt. Sinterklaas met zeven pieten bijvoorbeeld, blauwe piet, rode piet, groene piet enz. Of pieten, die ieder gekleed gaan in alle of enkele regenboog kleuren. Een kleurrijk bedenksel maar een bedenksel. Wat ik vooral zal missen is zwart. De polariteit van wit en zwart. Zwart moet blijven want zwart is een projectiescherm voor negativiteit en vooral ook voor angsten. De vroegste uitgaves van angstprojecties zijn de moeras geesten die nikken of nixen genoemd werden. Later werd de grote tegenstander of de duivel als zwart gevoeld en gezien. Negatieve gevoelens, ervaringen en angsten worden in zwarte of duistere figuren verbeeld. Positieve gevoelens en ervaringen werden en worden in wit of licht verbeeld.

Dit is een probleem, een algemeen probleem voor alle mensen van alle kleuren. Witte mensen die voor het eerst zwarte mensen zagen schrokken en noemden hen nikken, nixen (misschien vandaar later het woord nikker?) vanuit hun eigen conditionering. Gekleurde en zwarte mensen die voor het eerst blanke mensen zagen hielden hen voor goede geesten of engelen uit de hemel. De zwarten zijn dus de pisang is de voor de hand liggende conclusie. Hier komen we nooit uit tenzij we ophouden ons met onze huidskleur te identificeren. Dat is gemakkelijker gezegd dan gedaan. Dat zijn processen die levens lang duren. Hier op verder ingaan zou een hele nieuwe reeks aan artikelen vergen. Dat past hier nu niet.

De regenboogpiet is een rationeel oplossingsgericht bedenksel, het is reactief, het komt totaal niet voort “uit het oer oude bezit van een volk, of volksgroep” zoals hierboven beschreven. Het heeft geen enkele doorleefde inhoud. Men geloofd dat het sinterklaas feest door iemand bedacht is en gaat nu zelf iets nieuws bedenken. Men gaat quasi wetenschappelijk en –historisch discussiëren over een boek van Schenkman uit 1850 om te bewijzen dat zwarte piet eigenlijk gebaseerd is op een zwarte slaaf van een witte baas, en sinterklaas dus als slavenmeester kan worden beschouwd. Het Surinaams/Antilliaanse smaldeel van de racisme roepers blijkt zich zo zeer te identificeren met hun Amerikaanse huidskleurgenoten dat ze zwarte piet vergelijken met de black face figuur uit de minstrel shows. Dit speelde in ongeveer dezelfde tijd dat Schenkmans boek verscheen. Dat de daarin daadwerkelijk gepraktiseerde spotternij met negerslaven niet te vergelijken valt met de rol van de Nederlandse piet bij sinterklaas lijken ze niet op te merken. Men identificeert zich graag met topland nr. 1 van de wereld en dan met het betere deel, het zwarte deel daarvan. Hoef je ook niet te kijken naar je eventuele Nederlandse slavenhouders bloed. Daarover zo direct. Van half November tot 6 December voelen zij zichzelf als de zwarte slaaf/knecht, zoals grootouders of overgrootouders en voelen zich gekwetst.

Ik heb hier nog een opmerking over de wijze van discussiëren. Er wordt namelijk door hen die zich gediscrimineerd voelen gepoogd om te bepalen wat de sinterklaas vierende Nederlanders zouden voelen en bedoelen. Zij beweren beter te weten wat er bedoeld wordt dan de sinterklaas vierders zelf. Uitleggen wat je dan wel beleefd en bedoeld wordt verworpen. Ja, maar ik bedoel dit, zegt de blanke. Ja, maar ik voel dat, zegt de kleurling en daarom moet je er mee ophouden. Het beeld van de witte Nederlander die eigenlijk een racist is wordt vastgehouden, wat er ook uitgelegd wordt. Hun gekwetste gevoelens moeten bepalend zijn, niet de gevoelens en bedoelingen van de sinterklaasvierders.

Slavernij en afkomst

Dat sinterklaas een rol is die net zo goed door een zwarte Nederlander kan worden gespeeld door zich wit te schminken is blijkbaar helemaal ‘uit den boze’. Wie weet heeft dat te maken met het Nederlandse slavenhoudersbloed in de aderen van menige gekleurde Nederlander. Men identificeert zich liever met de Afrikaanse bloedlijn dan met de Nederlandse bloedlijn.

Hier ligt inderdaad een groot probleem voor iedereen die van gemengd bloed is. Ik ben bruin, ik ben een zwarte, ik heb ongewild slavenmeester bloed in mij. Daar wil ik me niet mee identificeren, ik ben erf-slachtoffer van misbruik, verkrachting, vernedering, slavernij en racisme. Ik distantieer me van ‘dat’ blanke bloed in mij. Dit is heel begrijpelijk. Hier staat men tegenover een groot werkveld aan verwerking en tot verhouding komen met het eigen blank en zwart verleden. Het is ook begrijpelijk en logisch dat dubbel- en gemengdbloedigen ‘het beste uit twee culturen’ in zich willen verenigen, integreren en uitdragen. Alleen wat gebeurd er dan met het slechte uit die twee culturen, vraag ik me dan af. Met andere woorden, wat gebeurd er met zwart? Als dat wordt verworpen, veroordeeld of ontkent zal het met die vereniging, met die integratie van die culturen niet lukken. Verwerping, onderdrukking, ontkenning enz. liggen ten grondslag aan projectie. Het is begrijpelijk dat projecties worden gericht op de blanke, vanwege zijn verleden als slavenhaler en slavenhouder. De zelfidentificatie is dan met de onschuldige Afrikaan die slachtoffer is. Dan wordt van de weeromstuit blank slecht en zwart goed.

We weten echter dat slaven roven en slavenhandel niet een specifieke blanke uitvinding is. Het is een fout van westerlingen en de westerse cultuur geweest om er een aantal eeuwen aan mee te doen. Zelf waren ze de stadia van lijfeigenschap, horigheid en knechtschap aan het ontgroeien. Er begon verlichting te dagen. Vanwege hun technische voorsprong en mogelijkheden kon slavenhandel tot ongekende grootheid uitgroeien. Hoewel aan de andere kant de grootte van de islamitische en Afrikaanse slavenhandel onderbelicht blijft. Een technische voorsprong roept op tot meer verantwoordelijkheid. Het zijn dan ook de westerse culturen geweest die slavernij bij wet afschaften en het tot een universele mensenrechtenschending maakten. Afrikaanse, aziatische en islamitische culturen doen daar tot op de dag van vandaag slechts ambivalent aan mee. Waar het om gaat is dat ook zwarte mensen hun intrinsieke neiging tot het slechte (naast neiging tot het goede) in casu tot racisme en slavenhandel moeten erkennen. Ieder persoonlijk voor zich, anders komen we hier nooit uit. Er bestaat geen onschuldige bloedlijn naast een schuldige bloedlijn. Dat zou een vorm van racisme zijn. Een ieder kan in deze val trappen, tot welke kleur, ras of cultuur men ook behoort.

Zwarte piet en blanke slavernij

Laat ik nog een knuppel in het racisme discussie hok gooien. In het sinterklaas en zijn knecht verhaal kan je lijnen zien van een hoofdpiet. Als je echt zo stout bent geweest dat sinterklaas er ook niks meer aan kan doen, dwz. als vergeving niet meer helpt, dan ga je de zak in. Je wordt dan meegenomen naar Spanje. Vreselijk angstig, god weet wat er met je gaat gebeuren. Welke angst zou aan deze verbeelding ten grondslag kunnen liggen? Wellicht de angst meegenomen te worden als slaaf. Ik vermoed dat deze hoofdpiet staat voor een moor, (Lees ook Chris Develing hierover.) een Berber of Arabier als baas van zwarte negerslaven. Iets wat west Europeanen op hun kruistochten hadden meegemaakt. Niet alleen dat. Noord-Afrikaanse mohammedanen die Spanje bezet hadden stonden ook bekend om het roven van liefst blanke vrouwen en kinderen voor de slavenhandel. Oost, en zuid oost europa noemen we de Slavische landen. Waarom? Dat waren de oogstvelden voor slavenhalers. Wie haalden daar slaven, de west europeanen? Nee, daar waren het toen de turken. In beide gevallen waren het mensen uit noord Afrika en het midden oosten die het slavendom in hun cultuur hadden. Later waarden de verhalen door Europa over de janitsaren. Dat waren elite troepen bestaande uit soldaten die als jonge jongens uit christengezinnen als bloedbelasting moesten worden afgestaan aan de turken.

Zwarte piet getuigd op deze manier dus niet van racisme en slavernij door de blanke. Het verteld eerder het verhaal van de angst van blanken om tot slaaf gemaakt te worden door de (zwart)moor als slavenhouder, net als het lot van de zwarte negerslaven uit dieper Afrika.

Geen opmerkingen: