zaterdag 19 oktober 2013

Zwarte piet verdedigd (4)

Op 15 Oktober stond het onderwerp zwarte piet op het programma van DWDD omdat enkele dagen later een hoorzitting zou plaatsvinden te Amsterdam. Een en twintig mensen hadden bezwaar aangetekend tegen de intocht van sinterklaas omdat het een heel volksdeel van Amsterdam zou beledigen. Interessant want Amsterdam is de hoofdstad van Nederland, zeker ook de culturele hoofdstad van Nederland. Wat zal de stad doen? Het progressieve voorbeeld zijn en een voortrekkersrol vervullen bij deze Nederlandse cultuurverandering, en zo ja, hoe? Spannend en interessant vind ik dat.

Mathijs van Nieuwkerk had Prem Radhakishun als gast uitgenodigd. Voor hem staat 100 procent vast dat het een kolonialistisch feest is. Hij vind het kwetsend en beledigend en vindt ook dat kinderen op deze manier misleid worden en een racistische conditionering meekrijgen. Daar heeft hij en zijn kinderen en andere huidskleurgenoten last van. Dat die kinderen racistisch beïnvloed werden bewees hij ook met een zwarte piet regel uit een liedje; ….’want al ben ik zwart als roet ik meen het toch goed’…. Zie je wel: ‘al ben ik zwart als roet’, dat je het dan toch nog goed kan bedoelen, dat zegt toch alles al! Ja, als je door de bril van je overgeërfd slavenslachtofferschap kijkt kom je natuurlijk tot die conclusie. Zeker als je die zin ook nog in de context van een racistische strijd plaatst.

Ik heb die zin nooit op die manier begrepen. Zwarte piet heb ik ook nooit als een slaaf of als een neger gezien met sinterklaas als een blanke baas over het zwarte ras. Eigenlijk vind ik dit zware, beledigende, kwetsende en vooral ook misleidende uitspraken van Prem, Gario en kornuiten. Er zit naar mijn gevoel zelfs een positieve betekenis in die genoemde zin. Het verwijst namelijk naar een goede inborst in een anderzijds zo schrikwekkend en angst inboezemende zwarte piet. Zwarte piet is een andere en jongere aankleding van het archetype zwart dan voorheen toen het een duivel (krampus) was. Nu zie je meer een soort van yang-yin polariteit verschijnen waar het goede witte in het hart (yin) van het zwarte (yang) naar voren gebracht wordt. Een visie die in een discussie met Prem natuurlijk geen enkele kans maakt, als die überhaupt al in zijn bijzijn ten gehore gebracht zou kunnen worden.

Over de vergelijkingen met Black face die ik in mijn vorige opstel van 15 Oktober noemde wil ik nog iets meer zeggen. Ik denk dat het inderdaad zo is dat in de 19de en 20ste eeuw zwarte piet een letterlijke fysieke aankleding kreeg die geïnspireerd was op afrikanen. Maar ook kreeg hij psychologisch een andere structuur. Wat betreft gedrag kan ik namelijk moeilijk een gelijkenis vinden tussen dat van negerslaven en zwarte piet. Zwarte piet toont alles behalve een slaafs gedrag. Zwarte piet wordt wel net als black face op vergelijkbare wijze naar afrikanen gemodelleerd. Maar net zoals met die zin in dat liedje, ik zie er eerder een positieve ontwikkeling in dan een negatieve zoals het belachelijk maken in Amerika van negers met black face optredens. Maar wat ik beleef en voel of vind is niet belangrijk volgens de racisme roepers en mensen zoals Vuysje volgens wie ik me eerst moet inleven in hun gevoelens, beleving en mening. Daarna moet ik dan mijn cultuur en traditie gaan hervormen naar de luimen van hun geconditioneerde waarneming. Mijn eerlijke echte gevoel is nu ondertussen; jullie kunnen het dak op.

Transformaties in zwart

Ik denk dat de transformatie van krampus, schrikgeest of duivel in een Afrikaans figuur samenhangt met de romantische ‘terug naar de natuur’ reactie in europa op de rationalisering van de verlichting. De eigen natuur, het onbesuisde, levendige, ongedisciplineerde, vitale en krachtige en vooral ook het stoute werd enerzijds door religieuze geboden onderdrukt, anderzijds nu ook door de ratio, het naar bewijzen en verklaring zoekende verstand. Dat wat onderdrukt wordt komt altijd elders weer op. In dit geval in de vorm van een positieve projectie naar niet rationele, niet westerse culturen. Er ontstond een hang naar het oosten, een idealisering van de indiaan. Zwarte piet werd in Afrikaanse verschijning het vehikel van de onderdrukte oerkracht in de westerse mens. Levendig, vitaal, vrolijk, primair, ondeugend enz. Het negatieve angstige en schrikwekkende is steeds meer verdwenen.

Op zich is dit opmerkelijk. De polariteit is hiermee namelijk ook aan het verdwijnen. De elementen van de initiatierite, ontgroening, het testen van moed en angst zijn aan het verdwijnen. Het spannende angstige is zelden nog terug te vinden. Ook het sinterklaasfeest lijkt aan de algemene feminiseringsgolf in de Europese cultuur onderhevig.

Wat ik een positieve verrassing vond in bevengenoemd programma was het optreden van zijn opponent in de discussie. Een broer van Piet Römer, welke laatste altijd de hoofdpiet-rol speelde bij de nationale sinterklaas intocht. Deze broer was daar vanwege zijn rol in de organisatie van het sinterklaasfeest. Hij begreep aan de ene kant de moeilijkheden van het Nederlandse zwarte bevolkingsdeel maar wou aan de praktijk toch niets veranderen. Geen correctief water in de wijn. Hij nodigde Radhakrishun uit om eens een kijkje te komen nemen bij de voorbereidingen, het schminken en aankleden enz. van het feest, om de goede sfeer daar eens te komen proeven. Dat zou inderdaad een goede realiteits-check kunnen zijn. Angstige fantasieën over witte kinderen die ruzie maken wie zich wel of niet zwart mag maken ‘Om die zwarte mensen nou eens lekker laag, slaafs en minderwaardig neer te zetten voor de gehele natie, zodat we weer voor een jaar weten hoe het zit met blanken en zwarten in dit land’ kunnen dan naar het land der fantasieën gestuurd worden.

Zelf ben ik in mijn lagere schooltijd ooit slechts betrokken geweest bij het vervaardigen van zwarte pieten pakken. Als pasjongen. Ik heb het nooit tot zwarte piet geschopt. Er werden enkele jongens gevraagd om beschikbaar te zijn bij het naaien van de pakken om ze te passen. Dat gebeurde bij de ouders van de enige zwarte jongen op school vóór er indische jongens kwamen. Het was een Antilliaanse jongen die geadopteerd was door blanke ouders. Deze adoptie moeder naaide samen met vriendinnen de zwartepieten pakken. Ergens moet ik nog een foto hebben van enkele ongeschminkte witte en een zwarte jongen in die pakken die nu klaar waren voor gebruik. Tussendoor speelden we in dat huis en de tuin en werd er flink boe geroepen en schrik aangejaagd. Volgens het gedachtegoed van de racismeroepers zal mijn toenmalige klasgenootje wel heel wat therapie nodig hebben om deze racistische conditioneringen te verwerken.

Later op die avond keek ik naar Pauw en Witteman. Daar was Robert Vuysje samen met zijn voormalige lagere schoolvriendje, een behoorlijk donkere Surinamer die beslist heel wat zwarte piet geroep naar zich toe gehad moet hebben denk ik zo. Hij vond dat de Nederlandse kinderen in de klas sinterklaas hadden om zich mee te identificeren maar hij zelf had slechts zwarte piet om zich mee te identificeren. Dat de Nederlandse kinderen zich voornamelijk met zwarte piet identificeren is hem kennelijk nooit opgevallen. Ze maken bijna ruzie om in aanmerking te komen voor de populaire zwarte pieten rol. Vuysje denkt er een slag anders over dan Radhakrishun. De laatste gaat in op de essentie die hij fout vindt. Vuysje vind dat Nederlanders niet van zichzelf uit moeten gaan bij het vieren van sinterklaas maar moeten denken aan hoe de zwarten het beleven. Meeleven met en aanpassen aan de ander. Geven en nemen van beide kanten is het motto in multiculti en policor Nederland. Wit Nederland geeft zwarte piet op en gaat over op kleurenpieten. Zwart Nederland geeft haar kritiek op. Dat is zo ongeveer de deal dan begrijp ik.

Zwarte piet of niet

Nee dan de Nederlandse overheid. Misschien dat die dit immateriële cultuurgoed wil beschermen? Dat had u gedacht. Het blijkt dat Nederland aan de UNESCO heeft laten weten het sinterklaasfeest helemaal niet op een immateriële cultuurgoed lijst te willen. Een groep van vier VN rapporteurs (over mensenrechten, culturele rechten, minderhedenrechten en racisme) heeft op 17 Januari jl. aan de Nederlandse regering laten weten:

“dat ze informatie hadden gekregen dat de traditie van sinterklaas in de kern racistisch is en dat het beeld van afrikanen als tweederangs burgers wordt bevestigd door de “domkop en knecht” zwarte piet.”

Eind November bespreken deze vier of ze het feest in de kern racistisch vinden of niet. Mijn eerdere gevoel van ’spannend en interessant’ veranderd nu in sombere voorgevoelens.

Het feest heeft hét niet meer als zwarte piet wordt vervangen door een stelletje leukerds zoals bijvoorbeeld een muziekpiet, danspiet, keukenpiet enz. enz. Allerlei pieten worden ten tonele gevoerd als er maar geen zwarte piet bij zit. Yin zonder yang, dat wordt niks.

Zonder zwarte piet geen sinterklaas.

De vorm mag van mij veranderen, dat gaat heus gebeuren en gebeurd al. Ik heb ook aangetoond dat die veranderingen op organische manier door de tijd heen plaats vinden. Men moet zijn handen af houden van dit proces, zeker de VN die culturele rechten zegt te willen beschermen.

In ieder geval: Zwart moet blijven.

Hierna wil ik nog een opstel schrijven over de diepere en positieve betekenis van de kleur zwart.

1 opmerking:

Marcel zei

Hulde! Goede beschouwing. In lijn met mijn artikel: http://www.roepstem.net/zwartepiet.html