vrijdag 11 oktober 2013

Sinterklaas (2)

De sint als kwetsing

Niet alleen zwarte piet maar ook sinterklaas kan kwetsend gevonden worden. Sinterklaas kan zelfs ook als racistisch beleefd worden.

Mohammedanen voelen zich gekwetst door het moeten aanzien van een kruis op de mijter van de sint. Ouders stellen hun kind daaraan bloot door ze naar een niet islamitische school te sturen waar sinterklaas gevierd wordt. Hetzelfde ondervinden ze als er kruisen aan de muur hangen, dit is afgoderij en haram, verboden voor ze. Omdat hier vrijheid van godsdienst heerst eisen ze gevrijwaard te blijven van voor hun verboden uitzichten. Weer andere mohammedanen zijn gekwetst omdat ze bij het zien van een kruis herinnert worden aan de vernedering van de kruistochten van ongeveer 8 eeuwen geleden. Dat dit een militaire les was die de christenen geleerd hadden van hun eigen heilige oorlog tactieken (jihad) mag bij hen natuurlijk geen enkele rol spelen.

Overigens interessant dat sinterklaas een kruis op zijn mijter heeft. Geen enkele bisschop heeft een kruis op zijn mijter, ook de paus niet. Waarom hij dan wel? Misschien om de sint te kerstenen, te christianiseren. Zo’n kruisstempel op zijn hoofd moest misschien elke gedachte van zijn heidense wodan oorsprong wegnemen? Wodan reed op zijn paard door de hemel. Mohammed op een zeker moment trouwens ook, maar die werd niet gekerstend. Wodan wel. Hij werd door de christenen celibatair gekleed op een ruin, een gecastreerd paard gezet. Dat zou mohammed zich natuurlijk nooit laten overkomen, en gelijk heeft hij. Wodans twee zwarte raven die bij rookgaten en later op schoorstenen zaten te luisteren wat zich binnen afspeelde werden niet in de sinterklaas mythe opgenomen. Dit thema komt wel weer terug bij de activiteiten van zwarte piet.

Hoe evolueren mythes, legendes en sprookjes? Hoe werkt het collectieve onbewuste door in verhalen. Gezien de vele vaak tegenstrijdige theorieën over de betekenissen en de ontwikkelingen van deze verhalen moet het zich mijns inziens grotendeels op onbewust gebied afspelen. Voor mij is het sinterklaas verhaal een niet-fysiek cultuurbezit. Interessant om te zien hoe het nu veranderen gaat. Waar ik me tegen verzet is dat er van buitenaf dwang tot verandering wordt uitgeoefend, zoals verschillende groepen nieuwe Nederlanders dat willen. Daarnaast lijkt het bestaan van mythen, legendes en sprookjes af te kalven door de nieuwe communicatiemiddelen. Wie verteld er nog een verhaal, wie luistert nog graag naar vertellingen? Maar om nou in het zicht van dit wellicht definitieve einde van sprookjes, verhalen en volksfeesten die dwingelanden met hun scheve theorieën maar hun zin te geven ‘omdat het toch ten einde loopt’, dat gaat mij te ver. Aan alles komt een eind, en alles verandert maar ik ben wel voor een natuurlijk levenseinde. Niet in het minst voor het gezonde ontstaan en groei van het nieuwe.

Sinterklaas als uiting van racisme

Bovendien lijkt het me heel slecht voor een volk en cultuur om die haar onbewuste wortels te ontnemen. Daar hebben we in het verleden vreselijke gevolgen van ondervonden, het is een van de sterkste voorwaarden voor het doen ontstaan van echt racisme. Natuurlijk mogen mensen vinden en beweren dat de Nederlandse volksziel intrinsiek racistisch is (zie je wel BEWIJS!! , kijk maar naar sinterklaas en zwarte piet) want het hoort bij diezelfde volksziel dat je dat mag vinden en zeggen.

Maar als na een hoorzitting de gemeente Amsterdam gaat beslissen om sinterklaas zonder zwarte piet te laten verwelkomen gaat mij dat te ver. Waarom? Omdat het gebeurd op verkeerde gronden. Zwarte piet is essentieel tegenover en naast sinterklaas. Dat dit essentiële deel er uit gehaald zou worden op grond van vermeend Nederlands racisme is hetgeen wat ik vrees. De gekwetsten en de weinig begrijpende nieuwe Nederlanders hebben dan gewonnen. Ze hopen dat de autochtone Nederlanders in de toekomst over zichzelf en hun verleden zullen spreken in de trant van: ‘vroeger, toen we nog dat racistische sinterklaas vierden’ weet je wel, ha ha ha'.

Ik verdedig hier niet dat Nederlanders geen racisme kennen, of niet hebben meegedaan aan racisme en slavernij. Mijn punt is dat het sint en piet verhaal en traditie in de kern niet racistisch is. Het is een mythe en een volksverhaal en een volkstraditie. Ze zijn symbolen. Symbolen van goed en slecht van god en duivel.

Alle volkeren van alle culturen en huidskleuren hebben altijd wit met goed en hoger geassocieerd. Dat lijkt mij zo basaal dat het welhaast bio-psychologisch in onze genen moet vastliggen. Een universeel gegeven dus. Zo wordt, zonder onderscheid van ras, kleur en cultuur door ieder mens van nature zwart geassocieerd met slecht en met lager. Als je daar tegen bent moet je gaan protesteren bij de heer der schepping dan wel bij (de evolutie van) het leven, al naar gelang je geloof of wereldbeschouwing. Dat zal niets uithalen. Bovendien was dit ook al zo toen er nog geen blanke mensen waren. Die zijn er relatief nog maar kort, de andere kleuren bestaan al veel langer. Er zijn naïevelingen die werkelijk geloven dat het ontstaan van het blanke ras de oorzaak en de reden van racisme is. Dat het verdwijnen van het blanke ras hier een oplossing zou bieden. Maar misschien mogen we wel aannemen dat dit probleem pregnanter naar voren gekomen is sinds er blanke mensen bestaan.

Duidelijk is dat alleen verder kijken dan de huid dik is hier een oplossing biedt. Eigenlijk gelooft iedereen dit ook wel, het lukt alleen niet. Daarom is het goed het probleem nader te bekijken.

Sinterklaas als racist

Sinterklaas is wit, een goed en een heilig man, een heilig mens. Hij is goedaardig, alwetend, is wijs, barmhartig en vergevingsgezind. Hij is een symbool voor het beste in de mens, in ieder mens, alweer ongeacht kleur en afkomst. Hij is een soort positieve tegenhanger van ons opgelegd geweten, ons super-ego, onze innerlijke criticus. Deze innerlijke instantie had natuurlijk ook in een andere gedaante kunnen bestaan. Maar dat is niet zo omdat wat hij aan heeft, al zijn attributen een geschiedenis vertellen van de psychologische ontwikkeling van een volk, van een cultuur rondom die positieve goede instantie in de mens. Die attributen zijn, zijn paard om in de hemel te rijden, Christelijk celibataire kleding en het berijden van een gecastreerde hengst. Hij heeft een kruis op zijn mijter. Hij bezit het boek der boeken, hij heeft een staf enz. en hij heeft een zwarte knecht, het lagere, het slechte, onder zijn beheer. Hij regeert het lagere en stelt het in zijn dienst en gebruikt het ten goede. Hij beheert het met een natuurlijk gemak, zonder autoritair gedrag, dreiging of geweld. Wat hem ook typeert is zijn voorliefde voor gedichten en liedjes. Hij lijkt (of leek?) daar een ambassadeur voor te zijn.

Dat is sinterklaas. Hij is een kinderlijke en volkse uitgave van een positief godsbeeld. Sinterklaas een racist? Hij is bij uitstek degene die je beoordeelt op je daden, je gedrag en je morele en geestelijke houding zonder onderscheid van ras, kleur, milieu, cultuur, geslacht, seksuele geaardheid enz. enz.

Natuurlijk is dit de moderne sinterklaas, de sinterklaas van nu. Honderd jaar geleden zal hij weer anders aangekleed geweest zijn. Met ‘aangekleed’ bedoel ik nu niet alleen zijn stoffelijke kleding maar meer zijn psychologische, geestelijke en morele optuiging. Ik schat in dat hij toen strenger, oordelender en gezaghebbender geweest zal zijn. Ook de geestelijke aankleding veranderd met de tijd, met de cultuur mee. Het geraamte van goed en kwaad waarop het gebaseerd is gaat veel langer mee, dat is als het ware een stukje eeuwiger. De sinterklaas traditie is niet een uitdrukking van intrinsiek Nederlands racisme maar van een omgaan met de levensvragen van goed en kwaad. En dat tegenwoordig op een kinderlijke, spannende en vrolijke manier.

Op oudere afbeeldingen zien we hoe sinterklaas met een zwarte duivel als knecht werd afgebeeld, samen symbool voor goed en kwaad. In de 19de eeuw kreeg hij een andere aankleding die gebaseerd was op het beeld van de moor. Als ik me vroeger vies gemaakt had bij het spelen werd ik een zwartmoortje genoemd. Het had altijd de toon van stout maar goed, het was bestraffend maar men was ook trots op je omdat je zo’n ‘duveltje’ was. Want zo werd je ook wel eens genoemd.

Maar nu zijn we aangeland bij zwarte piet, daarover een volgend stukje. Dit stukje wilde ik beperken tot sinterklaas.

Geen opmerkingen: