dinsdag 8 oktober 2013

Sinterklaas en zwarte piet (1)

Op 7 Oktober was kunstenaar en zwarte piet activist Quincy Gario te gast bij Pauw en Witteman.

De laatste jaren was ik steeds te laat met het schrijven van een stukje over sint en piet. Vorig jaar nam ik me voor om het dit jaar eens op tijd, dus vóór December te doen. Daar heeft zijn optreden me prima bij geholpen. Vandaar dat hij voor mij een ‘zwarte piet activist’ is. Ik ben nu ruimschoots op tijd.

Hij zei in dat programma o.a. dit:

"Voor mij staat Zwarte Piet voor een koloniale oprisping. Het lijkt alsof we terug willen keren naar de slavernij. Het gaat me niet om de intentie van de mensen, het gaat over de impact. Er zijn zoveel verschillende mensen die gekwetst worden."

Ja, er zijn mensen die zich gekwetst voelen. Ze zeggen dan begrijpelijkerwijs dat ze ‘gekwetst wórden’. Maar is dat zo vraag ik me af. Hij lijkt te denken dat de witte mens met zijn racistische cultuuraspecten daar verantwoordelijk voor is. Het zijn over het algemeen zwarte mensen die zich gekwetst voelen omdat ze sinterklaas en zwarte piet niet los kunnen zien (vaak ook niet willen zien) van het slavernijverleden van hun voorouders. Dat kan zijn maar om die moeilijkheid daarmee dan te onderdrukken en racisme en slavernij te projecteren op witte ouders die hun kindertjes racistisch indoctrineren gaat mij te ver. Daarbij ook nog de Nederlandse cultuur als intrinsiek en essentieel als racistisch te bestempelen al helemaal. Ik denk dat hij (en de zijnen) toch iets anders moet(en) ondernemen om hun identiteit te vinden.

Toch zullen vele witte mensen het wel met zijn redenering eens zijn, getuige een van de reacties die ik zag op nieuws.nl:

“Ik snap al die heftige reacties niet. Zwarte Piet is uiteraard geen racisme, maar het is wel een stereotype "negertje" parodie die anno 2013 gewoon niet meer correct is. Het zal de kinderen speculaas zijn of Piet wit, zwart, blauw of groen is. Waarom houden de volwassenen dan zo krampachtig vast aan dit beeld dat voor veel mensen kwetsend is? Om vooral maar geen afbreuk te doen aan de traditie? We hebben de traditie van het palingtrekken ook (tegen de zin van het volk) afgeschaft zo'n 150 jaar geleden. We slachten geen lammetjes meer met Pasen. Wie ontsteekt er nog een vuur met St. Maarten? Tradities zijn niet zo heilig als Nicolaas zelf. Je mag daar best wat aan veranderen van tijd tot tijd.”

Hier zitten een aantal goede punten in zoals dat tradities best mogen veranderen van tijd tot tijd. Verschillende tradities hebben inderdaad het loodje gelegd, echter sommigen blijven steeds de kop op steken. Maakbaarheid lijkt niet gemakkelijk toe te passen op tradities of het afschaffen daarvan. Waar ik het niet mee eens ben in deze reactie is de veronderstelling dat het voor kindertjes niet zou uitmaken als we een groene, witte of blauwe piet zouden invoeren naast sinterklaas. Waarom houden de volwassenen zo vast aan zwart zo vraagt de reageerder zich af. “Om vooral maar geen afbreuk te doen aan de traditie?”. Ja, klinkt allemaal lekker logisch en verstandig. Ik denk dat zwart toch meer te betekenen heeft dan vasthouden aan een traditie, en iets specifieks betekend wat een groene of blauwe piet niet zou hebben. Zelfs geldt dat m.i. voor zwarte kinderen. Het heeft nl. niets met een zwarte huidskleur te maken. Maar daarover een andere keer.

Intentie en impact

Terug naar die opmerking van Gario. Hij zegt:

“Het gaat me niet om de intentie van de mensen, het gaat over de impact.”

We moeten van hem dus een traditie veranderen vanwege de impact, de kwetsing van een aantal zwarte mensen. Hoe groot is dat aantal? Er zijn toch ook zwarte mensen die sinterklaas vieren waarbij de een zich al of niet wit schminkt en de ander zwart? Die kijken niet door een slavernijbril naar deze traditie, ze doen er aan mee. Maar Gario wil afschaffing of minstens een verandering. Zo niet dan vind hij dit:

"Mensen die pertinent weigeren dat op te brengen horen daarvoor gestraft te worden".

Hij zegt in die zin ook dat het hem niet gaat om de intentie van mensen. Ik betwijfel of het hem niet gaat om de intentie van mensen. En bovendien, wat is zijn intentie? Zijn visie en actie heeft voor mij duidelijk de lading van het beschuldigen van racisme en van koloniaal en slavernij bewustzijn vergoelijken of in stand houden. Sinterklaas is dan de witte slavenhandelaar en zwarte piet de zwarte slaaf, niet slechts de slaaf maar het gaat om de zwarte slaaf. De zwarte slaaf van de witte man. Dit is wat de witte Nederlanders op hun bordje gelegd krijgen. Op zich al een discriminerend uitgangspunt. Want racisme, slavenhandel en slaven houden wordt impliciet als een eigenschap van het witte ras naar voren gebracht. De slavenhandel en slavenhouderij van Afrikanen en de volkeren van het Midden-Oosten wordt volledig genegeerd. De aanname van ‘het witte ras is een racistisch ras, de anderen zijn het onschuldige slachtoffer’ wordt hier gecontinueerd. Alsof er geen zwarte slavenhandelaars en slavenhouders waren, en zelfs nog steeds zijn.

We zijn in principe allemaal even goed en even slecht. Alle mensen zonder onderscheid van ras, kaste, kleur, geloof enz. hebben sporen van racisme en discriminatie in zich of nog beter gezegd, hebben zaden voor racisme en discriminatie in zich.

Hij wil op een totaal verkeerde manier een traditie veranderen. Het gaat mij om zowel de intentie als de impact van zijn denken en handelen. Ik denk dat zijn intentie komt van het zwart wit denken over slavernij. De witte mens is innerlijk zwart(= minder of slecht, want slavenmeester) en de zwarte mens is innerlijk wit (= onschuldig, goed dus eigenlijk beter). Een soort van analyse die het bij veel mensen best wel goed zal doen.

Wat mij betreft moet ieder mens onafhankelijk van zijn huidskleur kijken naar de eigen sporen van racisme, discriminatie enz.

Ik zal hierna nog stukjes wijden aan zowel sinterklaas als aan zwarte piet.

Geen opmerkingen: